La Befana: herstorische legende – herstorical legend

(In English: croll down, please.)

Vandaag is het in Italië ‘La Befana’, een dag waarnaar vooral kinderen uitkijken: afhankelijk van hun gedrag zal La Befana hen belonen met een bepaald soort snoep: gekleurd zoet voor de ‘brave’ kinderen en ‘kool’ voor de ‘stoute’ kinderen.

labefanabeeldjekerstboom

La Befana is duidelijk een verhaal en feestdag afkomstig vanuit de voorchristelijke religies, gemengd met de christelijke religie en ‘aangepast’ aan het denken over een vrouw als figuur die gevierd wordt. La Befana wordt, afhankelijk van de legende die je leest, ofwel een ‘goede vrouw’ ofwel een ‘slechte vrouw/heks’: in de ‘goede versie’ wordt ze een oude, lieve en naïeve vrouw genoemd die met haar enorme geheugen alle fratsen en goede daden van kinderen kan onthouden en hen in overeenstemming hiermee beloont of bestraft. Kijken we naar de andere legenden, merken we een gefrustreerde, lelijke en domme vrouw die door haar weinige verstand nu elk kind voor de ‘redder’ aanziet en snoep brengt.

La-Befanavoordehaard

La Befana raadpleegt haar boek alvorens naar het volgende huis te vliegen.

Hierbij leggen we het dualisme aan de kant en kiezen we voor de ‘derde weg’*: die elementen die van La Befana een toffe, wijze vrouw maken. La Befana vraagt aan kinderen om de avond van vijf januari een glas wijn en een kleine hoeveelheid voedsel klaar te zetten. Als wedergift, rekening houdende met hun gedrag, legt ze snoep neer: gekleurd zoet met een paar kleine blokjes ‘kool’ (zwart snoep, vaak met anijssmaak), daar niet iedereen perfect ‘braaf’ is. Opblijven en door het sleutelgat loeren om La Befana te zien, zal je niet lukken: ze komt dan heel stil achter je en tikt je met haar bezemsteel aan zodat je opschrikt en snel naar je slaapkamer rent. Alvorens ze het huis verlaat, veegt ze alle sporen van haar komst weg, op het snoep na.

babajaya

De ‘Baba Yaga’ uit het sprookje ‘Vasalisa’ (Rusland)

Bij bestudering van de legendes van deze Italiaanse vrouw, viel me de overeenkomst met de legende van de Russische ‘Baba Jaya’ (een heks die, in het bos wonende, rondvliegt) alsook met de heks uit ‘Hans en Grietjes’ op én is de vergelijking met ‘Vrouw Holle’ niet veraf.

Felice La Befana!

*De ‘derde weg’ is ontleent aan de wijze vrouwen, begijnen genoemd. In ‘denken’ betekent het niet gaan voor het dualistische ‘goed’ (de eerste weg of keuze), alsook niet voor ‘slecht’ (de tweede weg of keuze), wel voor de ‘derde weg’: een gezond en voedend beeld.

Today in Italy people celbrate ‘La Befana’. Especially children are looking forward to this day because, depending on their conduct, they will get certain candies: coloured candy fot ‘the good children’ and ‘black candy’ for the ‘bad children’.

labefanabeeldjekerstboom

La Befana is clearly a story and a day to celebrate coming from prechristian times, mixed with christian elements and in the legend of this woman the roots of our present cultural thinking  is found. Depending on the legend you’re reading La Befana appaers to be a ‘good woman’- meaning being naïve, old and sweet and with a lasting memory to know all the conduct of children so she can reward them comparing to that – or a ‘bad witch’ – a frustrated, ugly and stupid woman who thinks every child is the newborn jesus and brings them candies.

La-Befanavoordehaard

La Befana takes a short break and looks up where she needs to go next.

Now, those stories are a feature of dualistic thinking, let’s put that aside and make room for ‘the third road’*: let’s get collect all those element that make La Befana a wise and funny woman. She asks children to prepare a glas of wine and some food for her on the fifth of January. As a return, depending on their conduct, she will bring candies: coloured candies with a few black ones, because not everybody is perfectly ‘good’.

Now, if you want to stay up all night and try to get a glimpse of La Befana, she will know this: very silently she will tap you with her broom so you quickly go to your room. Before flying to the next house, La Befana will sweep away all the tracks of her visit.

babajaya

Lady ‘Baba Yaga’ from the fairy tale ‘Vasalisa’ (Russia)

Studying the legends of this Italian woman I noticed the similarities with the Russian woman called ‘Baba Yaga’ (a witch who flies around and lives in the woods) and with the with of ‘Hansel and Gretel’ and also with ‘Mother Hilda’.

Felice La Befana!

*I learned this thinking from the beguines: as ‘good’ is the first road and ‘bad’ the second (both unrealistic), we choose the ‘third road’ to make a story that is nurturing our souls as a women.

© Debby Van Linden

Advertisements

De patriarchale mist rondom Maria Magdalena

‘Het is me duidelijk dat je dwars doorheen de onzin en vijandigheid die het denken en schrijven over Maria Magdalena kenmerkt, heen moet ploegen om een paar beelden, scherven en fragmenten te vinden die in de troep glinsterend oplichten.’

Mary Gordon

Ze is dé vrouw die doorheen de eeuwen in verschillende hokjes werd gestopt, qua betekenissen en invullingen werd gemanipuleerd en misbruikt: geëtiketteerd als hoer, muze, godin, predikster, mevrouw jezus, boetvaardige zondares,..Sinds de ‘Da Vinci code’ in boek- en filmvorm uitkwam, werd ze daarbovenop tot ‘de graal’, zijnde babymachine, gebombardeerd. Maria Magdalena werd ‘business’: de verkoop van boeken, het toerisme rondom pelgrimstochten in de Franse streken zoals Vézelay,… brachten veel geld in het laatje. Ze is vooral de vrouw die we willen dat ze is… Maar kunnen we een vrouw, en dan specifiek zij, doorheen onze aangeleerde ideeën ook als onafhankelijke entiteit zien? 

In handen van mannen

Paus Gregorius I besliste, niet lang na de benoeming van het christendom als staatsgodsdienst, Maria Magdalena tot boetvaardige hoer te verklaren en te stellen dat jezus bij haar zeven demonen had uitgedreven. Dertien eeuwen later, in 1969, wordt dit etiket op hetzelfde niveau als ‘niet waar’ verklaard. Wie Maria Magdalena dan wél was, wordt niet gezegd: haar identiteit wordt niet prijsgegeven. Ondertussen is het beeld van Maria Magdalena als ‘zondares’ wél in ons collectieve herinnering geplaatst en zien we op schilderijen deze vrouw op haar knieën voor de man, haar patriarchale plaats. In de ‘Da Vinci code’ draait het verhaal om deze vrouw als ‘de graal’: zouden er afstammelingen van jezus bestaan? Deze vraag als leidraad reduceert haar tot ‘mevrouw jezus’, opnieuw een identiteit die gebonden wordt aan een man, opnieuw wordt een vrouw gebruikt om stil te staan bij een man. Blijkbaar zijn het zijn kind(eren) die tellen, niet ‘haar’ en niet ‘hun’ kind(eren)…

mm.jpg

Let’s turn the tables…*

Het verhaal van de schepping waarop de kerk zich baseert vat zich kort samen: de vrouw is verantwoordelijk voor de zonde die we allen dragen, zij wordt als ‘slecht’, ‘minderwaardig’ en ‘schuldig’ gelabeld en dus noodzakelijk ‘onder controle van mannelijk gezag’ geplaatst. Dé ultieme verlosser, in de vorm van een man als autoriteit, duikt echter op en stierf in naam van al onze zonden als mensheid. Hiervoor wordt wél eeuwige dankbaarheid, aanbidding en blindheid naar dogma’s, verhalen in een boek als ‘onaantastbaar’ beschouwende en ‘respect’ naar posities verwacht. Stel dat er geen zonde bestaat? Stel dat de vrouw niet als ‘zondig’ gelabeld wordt? Dan hebben we ook geen ‘verlosser’ nodig, geen instituut dat zich hierop baseert, geen ‘duivels’ en ook geen ‘ketters’, geen absurde constructie van Maria als dienende moeder (ontdaan van alle passie en seksualiteit), en geen beeld van Maria Magdalena als lege huls voor patriarchale opvulling…

Doorheen alle hypotheses die Maria Magdalena in de bijrol houden, plaats ik haar graag in de hoofdrol**, als vrouw met een eigen identiteit. Zij kende het ‘Al’, behield haar eigen naam (waar andere vrouwen in hun naam hun relatie met hun echtgenoot aanduiden), had kennis van gnosis en wijdde jezus in, één van haar trouwe volgelingen. Bij zijn inwijdingsprocessen begeleidde ze hem, was ze noodzakelijk aanwezig: een ritueel avondmaal als voorbode van het sterven van zijn ego, zijn ‘herrijzenis’ als stap naar een nieuwe inwijding,… Zij had kennis van seksualiteit: niet in de beperkte definitie van slechts genitale activiteit, wél van ‘hiëros gamos’, van ‘passie/leven, doodgaan en wederopstaan’: speelsheid, enthousiasme, verbindende en verdiepende stilte, van hartelijkheid, assertiviteit, heilige en kwade woede en verdriet uitende, authenticiteit dragende, … al dan niet met een (seksuele) partner. Samengevat: mens zijnde. Zij was één van de zovele priesteressen van de pré-christelijke samenleving: zij had geen boodschap aan de dualistische en hiërarchische opdeling ‘goede vrouw’ (echtgenote/gelabeld als ‘privé-bezit van man’) versus ‘slechte vrouw’ (prostituée/ gelabeld als ‘publiek bezit’), had haar eigen identiteit waarbij ze deze absurde opsplitsing achter zich liet.

Heb ik het bij het rechte eind? Niet noodzakelijk. Geef ik een nieuwe invulling? Mogelijk. Is dit mijn streven? Wederom ‘mogelijk’. Ik weet wel dat alles wat over vrouwen en hun levens verborgen wordt gehouden in de ‘grote stilte’ van de geschiedenis, wijst op een grote angst voor bewustwording van vrouwen: een vrouw die weigert ‘de Ander’ te zijn…

© Debby Van Linden

* Gebaseerd op Mary Daly’s stellingname dat patriarchale verhalen vaak  omkeringen zijn van het originele.

** Door dit te doen, loop ik grote kans het gedachtegoed  ‘mannenhaatster’, feminazi’, ‘u vind vrouwen beter dan mannen’, e.d. gelabeld te krijgen: invullingen op  basis van een cultureel denken dat een vrouw niet op zichzelf een identiteit kan hebben, enkel mannen hoofdrollen kunnen vervullen en een man onder leiding van een vrouw sowieso hiërarchie betekent met de man als onderdanige.

Bronnen:

Burnstein, D. Geheimen van Maria Magdalena. Servire, Den Haag, 1995.

Daly, M. Voorbij God de vader. De Horstink, Amersfoort, 1983.

Slavenburg, J. Het evangelie van Maria Magdalena. Ankh-Hermes bv, Deventer, 1995.

Van Dijk, D. Maria Magdalena, vrouw naast jezus. Christofoor, 2012.

Van Huffelen, C. Maria Magdalena en de schijn-heiligen. Bet-Huen, 2006.

Ons herstorisch lichaam: de ‘bloody days’ als erf-goed (2)

‘Pijn’, ‘schaamte’, ‘onreinheid’,… ik vond deze thema’s keer op keer terug… tot ik het kotsbeu was: Kali*-gewijs smakte ik de informatie tegen de muur… ik wilde Herstory!

Na een adempauze begon ik terug te zoeken… en kwam een sprookje** tegen…

De inwijding

Het mij bekende verhaal van Roodkapje bleek roots te hebben in verschillende landen, waaronder Frankrijk (‘conte ma mere grand’) en Italië (‘La finta Nonna’), telkens met iets andere wendingen en/of figuranten die een jonge vrouw zal tegenkomen. Mijn Vlaamse erfenis kwam uit de boeken van Andersen en de gebroeders Grimm, met vaak passieve vrouwenfiguren. Vanuit verschillende bronnen sprokkelde ik het inwijdingsverhaal ‘Roodkapje: van meisje tot vrouw’ samen dat me vrouwenkracht schonk:

Into-the-Woods-640x360

De rode kap van Roodkapje duidt op de eerste stap in ‘vrouw worden’: de eerste menstruatie, met ‘bloedrood’ als levensgevende, dynamische en actieve kleur. Roodkapjes moeder weet dat het nu tijd is om haar dochter op pad te sturen – de inwijdingsweg naar grootmoeder, de wijze vrouw met kennis van de diepste mysteries, af te leggen. Roodkapje gat het bos in, daar waar Vrouwe Natuur (of de Godin) haar woonplaats heeft. Al snel treedt ze van het geijkte pad af, ze volgt immers haar intuïtie en die vertelt haar haar eigen weg te gaan. Niet veel later komt ze de wolf tegen. Roodkapje is op haar hoede als deze vraagt: ‘Ik zit klem met mijn poot, help mij me te bevrijden!’. Na enige aarzeling opent ze de klem, trekt de dierenpoot eruit en verbind deze met bloedstelpende bladeren. En waar ik verwachte aan het ‘opeten’–stuk te zijn gekomen, nam het verhaal een andere wending: de wolf gaf haar een wimper en zei: ‘Hier, neem mee als dank, door deze wimper kan je gluren en dan weet je onmiddellijk wie goed is en wie niet.’

the-wolf-red-riding-hood-321640-1024x576

Sinds die dag keek Roodkapje doorheen de suikerzoete, doch valse beloftes van mensen, hun beperkende, machtsgebonden motieven en zag ze ook de liefdevolle en oprechte daden, vriendelijke bedoelingen en minnaars die hun hart toonden: ze maakte gebruik van haar geschenk dat haar niet van alle, maar wel voor veel onheil behoedde op haar verdere weg….

En verder…

Roodkapje ‘to the next level‘: ik was verkocht! Tegelijkertijd voelde ik het pijnlijke gemis van zoveel vrouwenwijsheid die me op jongere leeftijd zo van pas zou gekomen zijn. Vanuit dat gemis, die wonde, voelde ik een hunkering naar ‘meer’: meer herstorisch erfgoed, meer ‘bloedgeheimen’…

© Debby Van Linden

*Kali weerspiegelt – als Indische godin – ‘constructieve, rechtvaardige vrouwenwoede’: hierover later meer. 

** Het boek ‘De ontembare vrouw’ van Cl. P. Estés is mijn ‘Vrouwenbijbel’: sprookjes, symboliek en psychekracht komen hierin rijkelijk aan bod. 

Julia Margaret Cameron (1815-1879): herstorisch rolmodel

In het Museum voor Schone Kunsten te Gent loopt momenteel de fototentoonstelling van pioneer-fotografe Julia Margaret Cameron. Deze vrouw was in de 19e eeuw bekend vanwege haar Victoriaanse, geromantiseerde en bewust wat wazig gemaakte stijl van fotograferen.

Cameron ging op onconventionele wijze te werk: ze liet mannelijke figuren door vrouwen verbeeldden. In ‘De engel aan het graf’ bijvoorbeeld, vanuit de Bijbel een man die aan het graf van Christus verscheen na zijn herrijzen, liet zij een vrouw in die rol poseren – gedurfd! Ze stelt met haar portretten van herstorische kennis te getuigen: ze plaatste haar vrienden, familie en huispersoneel voor haar camera als o.a. Sappho, Hypathia van Alexandrië en de Vestaalse maagden. Voorts brengt ze taferelen uit de Arthurlegende tot leven. Het massale portret van haar nicht Julia Jackson (moeder van Virginia Woolf) met vastberaden blik, hangende bij binnenkomst van de tentoonstelling, is er één van pure vrouwenkracht.

juliajackson

Portret van Julia Jackson door Cameron (1867) – kaartje, verkregen bij de balie van het MSK Gent.

Korte herstorische biografie

Cameron kreeg in 1863, 48 jaar oud zijnde, een kado van haar dochter: een fototoestel. Vanaf dan zal ze gepassioneerd en begeesterd werken aan composities en ideeën vastleggen. De beeldhouwer en schilder G.F. Watts zorgde in hun vriendschapsband voor ondersteuning en bracht inspiratie aan, wat zij enorm waardeerde. Behalve bevlogen, was Cameron ook slim: de rechten op haar foto’s liet ze vastleggen waardoor het grootste gedeelte van haar werk is bewaard gebleven. In haar netwerk bevonden zich talloze invloedrijke mensen: o.a. Marianne North, botanische schilderes en Charles Darwin, naturalist. Haar contact met Henry Cole, toenmalig directeur van het South Kensington Museum te Londen (nu het Victoria and Albert Museum), zorgde voor een expositie, bracht geld in het laatje en leidde tot een groter netwerk. Cameron heeft ongeveer 11 jaar gefotografeerd (wat redelijk kort is), doch met een bezieling die van haar werk afspat.

Haar tentoongesteld werk bezoeken was voor mij intens genieten van pure, herstorische kracht en bezieling! Ik wens u hetzelfde toe qua ervaring!

De expositie is tot 14 juni 2015 te bezoeken, alle info tref je hier aan.

Bron: bezoekersgids MSK Gent en eigen notities, tentoonstelling J.M. Cameron: 15/03/’15.

Ode aan de Vrouwe

Hierbij houd ik mijn kind boven de doopvont met ‘In den beginne… was er de Vrouwe…’

yoniblog

You are

maiden, mother, crone

You are

the light, the dark and everything in between

You are

my mother, my sister, my child

You are

Mary, Kali, Brigid, Isis, Hecate, Inanna

You are

the silence, the singing, the spirit

Many are your names

but You are One

© Debby Van Linden