Patriarchale oogkleppen en Alzheimer: ‘Voor God en geld’ stelt ten diepste teleur

Kritische reflectie over ‘Voor God en geld’ – Caermersklooster Gent:

De tentoonstelling pretendeert een overzicht te geven van de Middeleeuwse mens tot de periode van de Franse Revolutie, als invloedsbron op het Vlaanderen van vandaag. Het geheel presenteert zich d.m.v. verschillende thema’s zoals ‘religie’, ‘economie’,…

De inhoud en presentatie schieten echter schromelijk en onintelligent tekort: de tentoonstelling schetst een verhaal vanuit een patriarchaal standpunt, zijnde de man als mens en norm en een foutieve en ondoordachte opvatting over feminisme.

  • in het gedeelte over de Middeleeuwse stad en economie gaat het over ‘boerenzonen die naar de stad trokken en een handel opstarten’: op de schilderijen merken we duidelijk vrouwen die handel drijven (koopvrouwen), zowel alleen als met een man aan hun zijde. Hieruit blijkt een tekortschietende tekst/audiogids in vergelijking met de schilderwerken.
  • het religieuze gedeelte spreekt over ‘heiligen’ en haalt Blasius aan, terwijl de audiogids en tekst van het triptiekgedeelte de heilige Catharina, één der ‘topheiligen’ in de Middeleeuwen, negeert. Waarom mocht Catharina, intelligent en wijs, niet aan bod komen?
  • de burger blijkt enkel een man te zijn die ‘zijn zuurverdiende centen spendeert aan de meisjes van plezier’: de helft van de mensheid wordt niet vernoemd
  • de van oorsprong mystieke beweging bij uitstek die in de Middeleeuwen werd neergezet en maar liefst 800 jaar heeft bestaan en heden nog getuigt via de prachtige, UNESCO-erkende hoven, de begijnen, blinken hier in afwezigheid!
  • twee portretten, geschilderd door Pieter Pietersz, geven een man weer die vrouwentaken uitvoert, zijnde o.a. spinnen. De audiogids vertelt me dat dit ‘spotten met mannen’ iets is voor ‘feministen allerhande, verenig u!’ Het opzoekwerk over feminisme schiet hier ernstig tekort: feminisme gaat over (toegang tot) gelijke machtsverdeling en rechten, niet over spot. De tijdsperiode van deze werken kenmerkt zich trouwen door spot van vele zaken en mensen, niet uitsluitend van mannen.
  • Huts, sponsor van deze tentoonstelling, vind in het naaktschilderij van Dame Fortuna (en vinden we er niet veel Venus-elementen in terug?) de tentoonstelling terug: de patriarchale, oneerbiedige toon geeft het startpunt aan. Teleurstellend dat prof. Van Cauteren haar eigen soortgenoten in de Middeleeuwen en deze van ‘nu’ met grandeur in de steek laat.

De mannelijke ‘god en geld’ viert hier hoogtij, net als oppervlakkigheid en patriarchale geschiedenis waarin de vrouw en haar bijdragen ‘vergeten’ worden…

© Debby Van Linden

 

Fel, puur en recht voor de raap: ‘Feminisme, een nieuw begin’ spreekt duidelijke taal

Vrouwen die actief hun wijsheid, kennis en levenservaring doorgeven en hierbij vrouwen dichter bij zichzelf en hun kracht brengen, zet ik graag in de kijker… Evie Embrechts spreekt klare taal over feminisme, de feministische beweging en seksisme en draagt zo op haar manier het stevig actiegericht, herstorisch erfgoed uit.

‘Feminisme’ is een begrip met vele ladingen: afhankelijk van tijdsperiode en denken, is het woord door een mallemolen van interpretaties, gezichtspunten en opinies gegaan. Toen Evie Embrechts via een crowdfunding aankondigde een degelijke, hedendaagse inleiding tot feminisme en een stevige analyse van de thema’s die vandaag belangrijk zijn, te willen schrijven, aarzelde ik niet. Een donatie en enkele maanden schrijfwerk later, kreeg ik het resultaat in handen. ‘Feminisme, een nieuw begin’, de vraag naar een Nederlandstalige inleiding over feminisme beantwoordende, werd onmiddellijk gebombardeerd tot leesvoer.

Wat komt aan bod?

In vijftien hoofdstukken, samen 380 pagina’s tellende, biedt Embrechts een stevig, doorwinterd en recht-voor-de-raap manifest over feminisme. Deel één handelt over de definitie van feminisme: hoe is het ontstaan en wat is seksisme precies? Het volgende stuk bespreekt geweld en uitbuiting: hoe kaderen we seksueel en fysiek geweld, prostitutie en pornocultuur in deze wereld en wat is hun impact? Daarop volgt ‘kruispuntdenken en bondgenoten’ waarin o.a. de rol van mannen wordt belicht. Eén van de meest ideologische verdedigingen van seksisme wordt op de rooster gelegd in deel vijf, genaamd ‘visies en denkkaders’. Als laatste kijkt Embrechts naar de feministische beweging: waar staan we vandaag? Welke toekomst willen we?

boekEviecover

Wie schreef dit boek?

Portretten feminisme

Evie Embrechts

Evie Embrechts is schrijfster en activiste. Tijdens haar informaticastudies aan de Gentse universiteit kwam ze in contact met de antiracistische beweging. Haar bewustzijn rondom sociale mechanismen, gender en pornocultuur vond een raakvlak met de bibliotheekboeken over feminisme. Enige tijd later ontstond de groep FEL, de blog ‘De Tweede Sekse‘, een feministisch startpakket en vele bijdragen aan websites en tijdschriften. Embrechts heeft ondertussen vijftien jaar ervaring in linkse, antiracistische en feministische actiegroepen en schrijft voor heel wat websites, tijdschriften en blogs.

Persoonlijke visie

feminismeeennieuwbeginBLOEM

Embrechts zet op heldere, concrete en rechttoe-rechtaan wijze het fundament van feminisme uiteen: verzet tegen onderdrukking van vrouwen. Vlot geschreven en zonder franjes haalt ze visies en standpunten over seksueel en fysiek geweld, prostitutie en pornocultuur aan met een uiteenzetting van oplossingen en denkpistes. Veelgehoorde stellingen worden onderuit geveegd en een lans voor een nieuwe, feministische start wordt opgestoken. Embrechts’ boek leest als een trein, doet je nadenken, stilstaan en weer verder gaan. Concepten die ik tot mijn basiskennis rekende, werden opgefrist en op een rij geplaatst. Kortweg: een aanrader!

Meer informatie?

Alle info over het boek tref je op de website of kan je volgen via de facebookpagina. Embrechts’ boek kwam uit op 26 maart ll., data en locaties van haar boekentour tref je hier.

© foto’s: Evie Embrechts

© tekst: Debby Van Linden

 

 

Wakker worden…

Hij was hier nu bijna een week en het begon te wennen: het ritme, de maaltijden, de bijeenkomsten,… vooral de creatievere zaken lagen hem, daarin ervoer hij een gevoel van vrijheid… een vrijheid die hij niet kon bevatten, die groots was, die hij nog niet vaak had geproefd.

Al die nieuwe mannen om zich heen, het personeel, de dagstructuur, de nieuwe ruimten,… wat een berg informatie om te verwerken! Nu hij het gewoon werd, kreeg hij oog voor Mark, zijn kamergenoot. Een beetje rare kwiet, vond Erik. Mark leek wel altijd aan het lezen, zei niet heel veel, antwoordde wel als je hem iets vroeg, deed de activiteiten mee, doch bleef ergens een mysterie. Erik was ergens geïntrigeerd door die man: hij zat in het systeem hier en toch stond hij er ergens buiten…

Hij besloot een risico te nemen, het was een kwestie van het juiste tijdstip af te wachten. ‘s Avonds, net na het doven van het licht besloot hij het erop te wagen: ‘Euh, Mark, ‘k weet niet,… ik ben hier nu een week en tja, ik wil hier weg en tegelijkertijd wil ik hier niet weg.‘ Een stilte viel, Erik aarzelde: zou hij verder gaan, zijn twijfels verder uiten? ‘Allez, ja, de regelmaat hier, ergens doet die me deugd, maar er klopt ook iets niet. Hoe moet ik het uitleggen? En daarbuiten, tja, die wereld is het toch ook niet… ook al leren we hier hoe we daar mee om moeten gaan.‘ Het was gezegd, het was eruit. Hij lag in spanning te wachten. Niets, geen reactie. Net toen hij zich zuchtend wou omdraaien in zijn bed, klonk vanuit de overkant van de kamer: ‘En je bent hier omdat…?‘ ‘Omdat ik vastdraaide… alles om gelukkig te zijn: hardwerkende vrouw, kinderen, huishouden, zorg voor mijn grootvader, dan nog al die etentjes voor de relaties van mijn vrouw. Alles om gelukkig te zijn… en toch was ik dat niet, allez, ben ik dat niet… en daarom ben ik hier.‘ ‘Misschien ben jij niet het probleem, maar de verwachtingen.’ klonk het in het donker. ‘Verwachtingen?‘ ‘Yep, de maatschappelijke verwachtingen. Wat is een goede man volgens jou?Euh..‘ Erik moest even nadenken, ‘iemand die een vrouw heeft, kinderen en een job en steeds alles over heeft voor de mensen die hem nabij staan.‘ Een zucht bereikte hem vanaf de andere kant van de kamer. ‘Kunnen we zonder franjes praten?‘ fluisterde Mark. ‘Ja, doe maar.‘ fluisterde Erik terug. ‘Ok, recht voor de raap, hoeveel keer neemt ze je, zo per week?‘ Erik schrok van deze rechttoe-rechtaan vraag, maar voelde ergens dat de confrontatie hem deugd deed. ‘Zo’n drie keer, tja, met haar sterke dijen en bekkenbodemspieren neemt ze me, ik verdwijn dan in het onbekende en kan er pas uit als zij me los laat.‘ Wederom viel een stilte in de kamer. Plots ving Erik wat gerommel op, vervolgens hoorde hij een schuivend geluid. ‘Kijk, hier is een boek. Als je het opent en begint te lezen, wil ik dat je me belooft er enkel met mij over te praten. Enne… overdag gewoon je schema volgen. ‘s Avonds spreken we erover. Kijk niet naar de kaft, de echte titel staat binnenin.‘ Erik taste naar het hem toegeschoven boek. In de schemer van de kamer raapte hij het op en stopte het onder zijn hoofdkussen.

De volgende dag, veilig op het toilet, wrikte hij de omsluitende kaft een beetje los en las de titel: ‘De tweede sekse: feiten, mythen en geleefde werkelijkheid’ door Simon De Beauvoir.

Erik en Mark werden enkele weken later ‘ontslagen’, ze waren ‘terug in orde’. Daarna werden ze veelvuldig gezien bij het opzetten van groteske acties: samen met tienduizend andere mannen, bezetten ze het Brusselse parlement en eisten een wet én controle-orgaan op gelijk loon. Na een week kamperen en actie voeren tevens de economie platleggen, kwam de wet erdoor…

‘De omgekeerde wereld’ alias ‘Wakker worden’- geschreven in het kader van Internationale Vrouwendag.

© Debby Van Linden

Gij, vrouw…

Gij, vrouwIk zie u…. een ieniemieniemens…Gij komt ter wereld en de eerste vraag die iedereen de kersverse ouders stelt is: ‘Is het een meisje of een jongen?’. U bent ‘een kind’, maar in deze cultuur weet men niet hoe zich naar ‘een kind’ te gedragen. ‘t Is een meisje.’ en prompt krijgt u de kledij die ‘past’: kleedjes in roze. Vervolgens wordt uw huilen gelabeld als ‘verdrietig’, hetzelfde huilen van uw broer als ‘Hij is boos!’ Gij, gij weet het nog niet, gij zijt tweederangsburger…

Gij, vrouw… Ik zie u… een opgroeiend kind… Gij leert de code van ‘een braaf meisje’ te zijn: met uw beentjes toe zitten, weinig plaats innemen, niet teveel willen,… ‘Sais belle.’ beperkt uw bewegingsvrijheid, uw stem en uw toekomstmogelijkheden. Het speelgoed waarmee gij moogt spelen, benadrukt dezelfde idealen. Gij, gij verzet u mogelijk dikwijls en wordt dan ‘lastig’ genoemd. Gij, gij zijt tweederangsburger…

Gij, vrouwIk zie u… als jonge meid van 11 jaar: vol vuur, straffe uitspraken en een eigenzinnige, nieuwsgierige blik op de wereld. Gij, gij zijt ongebreideld wild, gedurfd en passievol. En ik, ik deel graag in uw ‘zotte momenten’ en grootste dromen, pijnlijk en hartverscheurend wetende dat ze snel zullen gesnoerd worden… Gij, gij zijt tweederangsburger…

Gij, vrouwIk zie u… gij zijt nu een jonge vrouw: uw eerste menstruatie luidt een bikkelharde confrontatie in met een cultuur die uw initiatie tot vrouw-zijn medicaliseert en opsluit in de kast der taboe. Gij leert al snel, dat wat gij ook doet, het nooit ‘goed’ is, dat gij nooit ‘goed’ zijt. Op het vlak van seksualiteit wordt uw lichaam een lustobject, losgetrokken van wie gij zijt. Stelt gij u onderzoekend op naar mannen, krijgt ge ‘slet’ als etiket opgeplakt, gedraagt ge u behoudender dan zijt ge ‘een non’: gevangen in een wereld van dualisme zie ik u spartelen en zoeken naar een eigen identiteit. Het contrast tussen de u vertelde sprookjes en filmvoorbeelden van ‘de prins op het witte paard’ en de toenemende incidenten van seksuele bepoteling, straatintimidatie, misogyne humor en inbreuk op uw lichaam maken u bang en onzeker. Ge leert dat ge enkel begerenswaardig zijt als een man u aantrekkelijk vind en ge merkt snel dat ‘slimme’ vrouwen en vrouwen ‘met een mening’ niet als aantrekkelijk worden gezien – ‘beauty and brains and feeling’ m.a.w. ‘mens-zijn’ mag niet getoond worden om een man te strikken. De ‘girl power’ waarover ge leest, blijkt een dun laagje vernis over een hardnekkige realiteit van schoonheidsidealen en druk om mannen vooral te behagen. Uw adolescentie blijkt het kruispunt van uw persoonlijke en politieke leven te zijn waarbij uw eigenwaarde in elkaar stuikt. Gij, gij zijt tweederangsburger…

Gij, vrouwik zie u… studerende, hard studerende met het oog op een beloftevolle toekomst. De ideeën die ge opneemt, handelen over de helft van de mensheid. Ook hier leert gij: ‘de man is de norm, gij zijt de afwijking.’ Maar gij gelooft en zijt hoopvol en denkt: ‘Als ik me bewijs, zullen ze wel anders denken.’ En gij doet nog beter uw best, doch de oorzaak van het gedachtegoed dat uw cultuur vormt, heeft u al aan de kant geschoven als ’emotioneel dus onbekwaam’. En gij zet uw eerste stappen in de werkwereld en ontdekt dat ge minder, veel minder betaald wordt. Dat de ongewenste intimiteiten en misogyne grappen ook hier aanwezig zijn. Dat ge nergens veilig zijt, zelfs niet in uw eigen huis. Dat als ge uw gedacht op tafel legt, ge ‘een bitch’ zijt en als ge zwijgt u op uw evaluatie ‘een tekort aan initiatief en betrokkenheid’ wordt verweten. Ge kunt het weer niet ‘goed’ doen. Gij, gij zijt tweederangsburger…

Gij vrouwIk zie u… bevallen en moeder worden. Uw lichaam gemedicaliseerd, psychisch zijt ge verstoken van informatie en steun i.v.m. de grote initiatierite die ‘moeder worden’ inhoudt. Eénmaal ge hebt leren zwemmen in de woelige zee die deze nieuwe levensrol met zich meebrengt, zwengelt de cultuur elke fout, achterstand of afwijking van uw kind(eren) bikkelhard uw kant tegemoet met ‘Het is de schuld van de moeder!’ Naast uw loodzwaar takenpakket binnen het ideaal van volmaaktheid bent u ook nog eens de zondebok. En weer kunt u niets ‘goed’ doen: volgt u het zelfopofferende Maria-ideaal, dan krijgt u het verwijt ongezond bij uw kind(eren) betrokken te zijn. De gevangenis van ‘de volmaaktheid’ is behangen met onrealistische foto’s van de goede moeder. Combineert u én huishouden én kinderzorg met betaald werk, wordt u een ‘ijskastmoeder’ genoemd die geen tijd voor haar kind(eren) heeft. De psychotherapie zal later uw kind als ‘genezen’ beschouwen als zij/hij u, wederom, van alles wat er mis ging in het leven, de schuld geeft. Gij, gij zijt tweederangsburger…

Gij, vrouwIk zie u… bewust kiezen om geen kinderen op wereld te zetten. Gij, gij wordt beschouwd als ‘raar’, ‘egoïstisch’, ‘zielig’ en ‘koud’. Uw keuze, uw identiteitsbepaling wordt gezien als ‘afwijkend’. Gij merkt al snel dat er met weinig mensen over dit taboe kan gesproken worden. Gij leert nogmaals… gij zijt tweederangsburger…

Gij, vrouw… Ik zie u… een andere wending in uw leven zoeken, het cultureel erfgoed induiken. Gij, gij leert al snel History: de geschiedenis van en door mannen, voorgeschoteld als ‘dé geschiedenis’. Mogelijk zoekt ge verder en verneemt ge over uw voormoeders: hoe ingenieus en talentvol ze waren, hoe ze hebben geleden, hoe ze bijna zijn uitgemoord en verbrand, hoe ze hebben gevochten voor alles dat gij nu kunt en hebt: scholing, stemrecht en eigen bezit. Gij, gij leert dat uw voormoeders’ verhalen en persoonlijkheid werden weggemoffeld en uitgebannen uit het collectief onbewuste. Gij, gij werd niet geleerd over deze vrouwen – gij hoorde immers geen identiteitsgevoel en dus ook geen geschiedenis te hebben. En gij ziet nogmaals… gij zijt tweederangsburger…

Gij, vrouw… Ik zie u… oude, wijze bes. Vanwege uw leeftijd en uiterlijk wordt ge tot ‘oude doos’ gebombardeerd. Uw wijsheid en levenservaring, zichtbaar op uw gelaat en in uw zilveren haren, is niet welkom in deze maatschappij. Gij wordt van het TV-scherm gegooid en onmiddellijk vervangen door een jonger model. Gij word geacht te ‘verdwijnen’, u kleurloos te kleden. ‘Nu ge niet langer vruchtbaar zijt, zijt ge niet langer van nut’ luidt de boodschap. De initiatierite die ‘overgang’ noemt, wordt als een zoveelste ‘vrouwenprobleem’ gezien: uw lichaam wordt weer eens gemedicaliseerd, uw psychische nood aan informatie en steun wordt in de kast die ‘taboesfeer’ noemt, opgeborgen achter grendel en slot. Gij, gij zijt tweederangsburger…

Gij, vrouw ik zie u en wens u toe achter het gordijn van het toneel waarop uw leven zich afspeelt te kijken. Achter het doek bevind zich een cultuur die gedijt op vrouwen die geestelijk, lichamelijk en psychisch van elkaar afgescheiden zijn, een cultuur die gedijt op ‘verraad’, ‘verlies’ en ‘scheiding’ van en tussen vrouwen, een cultuur die verdeeldheid tussen vrouwen en onderlinge rivaliteit aanmoedigt, een cultuur die emotionele isolatie in de hand werkt. Ik wens u vervolgens het ontsteken van een heilige woede toe: zo heilig dat we met z’n allen, een ketting van verbondenheid vormende, naar de Wetstraat trekken. Daar, terwijl de economie in elkaar stuikt, kamperen we tot we gelijk loon hebben. Hoe heilig is uw woede?

© Debby Van Linden

Bronnen:

  • alle vrouwen van vandaag en gisteren, die me steunen en zorg bieden: uw woorden, blik, gebaren en vrouwenkracht eer ik graag als bron.
  • Debold, E. Dochters & moeders: over een nieuw en inspirerend verbond. Forum, Amsterdam, 1994.