‘Hidden figures’: ‘erased women’?

Katherine Johnson (1918), Dorothy Vaughan (1910-2008) en Mary Jackson (1921-2005): deze drie vrouwen staan centraal in de film ‘Hidden figures’. Johnson, uit de groep zwarte vrouwen onder leiding van Vaughan, neemt als wiskundig genie de berekeningen voor de trajectanalyses voor de eerste menselijke ruimtevlucht in mei 1961 op zich. Het meest bekend wordt ze als ze, op vraag van astronaut John Glenn de controleberekeningen van de computer aan de hand van haar eigen intelligentie en een rekenmachine nakijkt ter lancering van de orbitale vlucht om de aarde. Voor haar onmisbare prestaties kreeg ze de ‘Medal of Freedom’ uit handen van voormalig president Obama. In ‘Hidden figures’ wordt haar topbijdrage ruim naar voren geschoven.

Dorothy Vaughan schoof niet enkel Katherine naar voren, zelf was ze de eerste vrouwelijk Afro-amerikaanse leidinggevende bij de NASA. Haar groep bevatte bij aanvang enkel zwarte, vrouwelijk onderzoeksters. Ze stimuleerde elk teamlid en onderhandelde met andere afdelingen voor loonsverhoging en promotie voor elk al dan niet tijdelijk overgeplaatst groepslid. Zelf was ze de NASA-experte in de FORTRAN-materie, een computerprogrammeertaal. Jackson werkte als wiskundige in de groep van Vaughan. Als ze bij het team onder leiding van Kazimierz Czarnecki komt ter onderzoek naar de constructie van windtunnels, moedigt hij haar aan extra lessen te nemen en zo de titel van ingenieur te krijgen. Als zwarte vrouw heeft ze echter de toelating van haar stad nodig. Jackson verkreeg de toestemming van Hampton, vervoegde de ‘witte-mannen’ avondlessen, behaalde haar titel in 1958 en werd zo NASA’s eerste vrouwelijke, zwarte ingenieur.

‘Hidden Figures’ toont de realiteit waar de wetenschapsters mee te maken krijgen: seksisme, racisme en de normgeving van de blanke, tot de middenklasse behorende man.

Alhoewel deze film een sterk bijdrage en eerbetoon vormt aan de erkenning van deze vrouwen, blijft de vraag waarom we over hen nu pas iets te weten komen. Het reguliere onderwijs en haar geschiedenisboeken blijven ver achter op de realiteit. Zijn deze vrouwen echt ‘verborgen’ of zijn ze uit de algemene geschiedenis gewist?* Had de film niet beter ‘Erased Figures’ genoemd?

*Bij de NASA zelf zijn vrouwen wel erkend en ruim bekend, net als, bij de Amerikaanse Defensie, voorgangster Ada Byron.

Bron:

film ‘Hidden Figures’

https://www.nasa.gov/modernfigures

Advertisements

Herstorisch rolmodel: Ada Byron, oermoeder van het computersysteem (1815-1852)

Ze bedacht de eerste computertaal een eeuw voor computers bestonden en naar haar is ‘ADA’, de computertaal die het Amerikaanse Ministerie van Defensie in 1979 ontwikkelde, genoemd. Tevens is ‘Ada’ de naam van de elektronische nieuwsbrief voor informatici. Ada Byron was als revolutionaire vrouw haar tijd ver vooruit!

Herstorische achtergrond

Als 19e eeuwse Engelse kreeg Ada een ‘onconventionele’ opvoeding van haar moeder, Anne Isabelle Millbanke, en een legertje lesgevers: vooral rekenkunde en muziek werden haar met de paplepel meegegeven. Gezien haar adellijke afkomst kreeg ze niet van de minsten onderricht: Mary Fairfax Somerville – wiskundige, sterrenkundige en auteur van ‘Molecular and Microscopic Science’ – was één van hen en werd Ada’s rolmodel. Deze vrouw stimuleert Ada’s talent en brengt haar in contact met Charles Babbage.

adaprofiel

Deze professor wiskunde aan de universiteit van Cambridge werkte op dat moment aan een denkbeeldige machine die hij de ‘Analytical Engine’ noemde: een systeem dat werkte met ponskaarten en over een geheugen zou beschikken. Terwijl zijn tijdgenoten zijn idee als ‘ongewoon’ en ‘pure fantasie’ beschouwden, begreep Ada – toen 17 jaar! – onmiddellijk de werking van de machine. Daarop beginnen Ada en Charles samen te werken. Ada grijpt haar kans tot verder denkwerk als ze het aanbod krijgt de Franse handleiding van de denkbeeldige machine te vertalen in het Engels. In dat werk verbetert en preciseert ze de handleiding en slaagt ze erin de kansberekening van Bernouilli door het systeem te laten berekenen en dit proces vervolgens neer te pennen – de eerste computerprogrammataal is geboren!*

Behalve vooruitdenkend en intelligent, was Ada zich ook bewust van de beperktheden van de ‘Analytical Engine’, ze schrijft in één van haar nota’s: ‘De Analytical Engine heeft geen enkele ambitie om iets nieuws te creëren. Het toestel kan enkel doen wat wij zeggen te doen. Het kan analyses uitvoeren maar het heeft geen enkel vooruitziende kracht.’

Ada geportretteert door Margaret Carpenter.

Ada geportretteert door Margaret Carpenter.

Ada zal later in conlict komen met Babbage als ze zich realiseert dat hij nooit een project voltooit. Pas na zijn overlijden zal de machine werkelijk geconstrueerd en gebruikt worden. Als eerste computerdeskundige krijgt Ada later het voorstel van Adolphe Quetelet, de grondleger van de statistiek, om samen een handboek te schrijven. Ada’s gezondheid is echter tandende (kanker) waardoor het werk nooit tot stand zal komen.

© Debby Van Linden

*Naast haar werk voedde deze vrouw drie kinderen op.

Bron: Van Den Ende, E. (2008). Karakterdames. Uitgeverij Davidsfonds, Leuven.