‘Untouchable’: het topje van de ijsberg

‘Untouchable’ zet de aanloop naar het proces tegen filmproducent Harvey Weinstein over  seksueel misbruik van vrouwen centraal. Weinstein misbruikte vrouwen seksueel waar hij kon en kon rekenen op patriarchale beschermingsmechanismen: hempathy*, geld, macht en invloed hebbende én zwijgcontracten met enkele vrouwen, hun stem smorende.  Dit pakket aan misbruik en vrouwenhaat kon doorgaan omdat hij ‘onaantastbaar’ werd geacht….

De documentaire zet eerst de spot op Weinstein: zijn carrièreopbouw in de filmwereld en het groeiend succes van het bedrijf Miramax. De getuigenissen van enkele vrouwen die durven hun verhaal te doen, ex-medewerkers en journalisten komen tussendoor aan bod. De aanloop naar het verzamelen van getuigenissen, de vrouwen die uiteindelijk een gezamelijke klacht indienen op juridisch niveau en de mediahype vormen het laatste stuk. Zowel de opbouw van de documentaire als de samenstelling belichaamt de Amerikaanse normen en uit zich sensatiegericht.  In de laatste scène geeft een journaliste treffend, doch enigszins kort weer dat ‘Untouchable’ slecht het topje van de ijsberg is: mannen die vrouwen betasten, verkrachten en hiermee wegkomen. Deze mannen weten dat hun man-zijn de stem van de vrouw wegveegt met de etiketten ‘gestoord’, ‘gek’ en ‘ze heeft het zelf gezocht’. Deze labels alsook de internalisering van vrouwhatende normen, is de zuurstof die we elke dag inademen. De onderliggende mechanismen van deze realiteit komen niet aan bod terwijl het net deze die aantonen hoe Weinstein jarenlang zijn gang kon gaan.

De documentaire toont de moed van deze vrouwen om voor camera hun verhaal te doen, de reacties en machtsmechanismen van het ex-personeel van Miramax en het juridische systeem, gebaseerd op een ‘bewijscultuur’. Het nog maar aanraken van de onderliggende factoren bleef weg – ook een opgelegd stilzwijgen?

*hempathy: een samentrekking van woorden ‘hem’ (bedoelende ‘man’) en ’empathie’ (= medeleven voelen) om het mechanisme te duiden dat o.m. verklaart waarom mannen die vrouwen verkrachten vrijuit gaan of slechts een lichte straf krijgen: de aangeleerde en enorme hoeveelheid empathie en sympathie een man ontvangt bij o.a. een beschuldiging van vrouwenhaat door hem – gaande van elke vorm van geweld op vrouwen tot het vermoorden van vrouwen. Het verklaart de backlash die vrouwen over zich heen krijgen bij het (durven) spreken over of aangifte doen van dat geweld. Kortweg: de man gaat door voor ‘onschendbaar’, de vrouw als ‘gestoord’ en ‘ziekelijke opzet van aandacht willen trekken’. Dit mechanisme duwt vrouwen in een tweede traumatisatiespiraal: de sociale verkrachting, het vermoorden van haar stem. De patriarchale ideeën dat een vrouwenlichaam dient ter lustobject voor een man, dat vrouwen per definitie verkrachting uitlokken (en dus enkel zij schuldig zijn) en je als man vooral geen vrouw moet respecteren, laat staan gehoorzamen, liggen aan de basis hiervan – de man treft in deze brainwashing geen enkele blaam en kan vrouwen woordelijk, fysiek en mentaal blijven verkrachten daar het geweld genormaliseerd en gemaskeerd blijft.  (definitie ontleend aan ‘Down girl: the logic of misogyny’ door Kate Manne)