‘Dames van de barok’ kritisch bekeken

In het Museum voor Schone Kunsten te Gent gaat vanaf 20 oktober 2018 tot 20 januari 2019 de tentoonstelling ‘Dames van de barok’ door. De tentoonstelling zet Italiaanse kunstenaressen van de 16e en 17e eeuw centraal. Slaagt de expositie erin om de kracht van deze vrouwen centraal te zetten? Komt dit zo over bij de bezoeker?

Acht kunstenaressen worden als het ware ‘vanonder het stof’ gehaald en in het middelpunt van de belangstelling geplaatst in de expositie ‘Dames van de barok’. Een kritische reflectie toont ons dat de tentoonstelling geslaagd is in het tonen van de majestueuze werken van deze artiestes: schilderij na schilderij aanschouwen we hun creativiteit en verbeeldingskracht alsook hun inventiviteit. De tentoonstelling staat echter onvoldoende stil bij de voorstelling van de kunstenaressen – over de omschrijving waarin zij en hun prestaties worden neergezet is allesbehalve gereflecteerd. Een aantal voorbeelden:

-Lavinia Fontana (1552-1614) krijgt de omschrijving mee: ‘aan wie ze 11 kinderen zou schenken‘. Dit is een patriarchale omschrijving: dit geeft letterlijk weer dat een vrouw een man kinderen als cadeau geeft. Is dit manier om de levensbarende capaciteit van een vrouw respectvol te omschrijven?

Artimesia Gentileschi (1593-1652): bij een zelfportret luid de tekst ‘ze is reeds de 40 voorbij doch ze heeft haar verleidelijke charme behouden, ook al is haar gelaat wat voller geworden‘. Deze bewoording geeft duidelijk blijk van een seksistische norm op haar (en vrouwen): slank, jeugdig en verleidelijk zijn. Deze subjectieve omschrijving geeft de bezoeker de norm mee ‘√©√©nmaal 40 jaar is het moeilijk als vrouw aantrekkelijk te blijven want uw en haar aantrekkelijkheid weerspiegelen uw waarde.’ Tiens, draaide de expositie niet om de talenten van de vrouwen?

-Elisabetta Sirani (1638-665): uit haar omschrijving blijkt dat ze via een mirakel ter wereld is gekomen, de tekst luidt ‘dochter van ‘Giovanni Andrea Sirani‘. Vreemd dat hier elke kennis van biologie ontbreekt: een kind wordt uit het samengaan van een moeder en vader geboren, de moeder wordt hier weggewist uit het verhaal.

Deze drie punten tonen duidelijk het ontbreken van reflectie over de patriarchale tekstschrijving van geschiedenis aan. Zal het Museum voor Schone Kunsten tot inzicht komen of een erbarmelijke en mogelijk onbedoeld seksistische, doch nog altijd seksistische, beschrijvingen blijven hanteren en hiermee de boodschap van de tentoonstelling zelf aan diggelen (blijven) slaan?

Copyright: Debby Van Linden

Reactie van het MSK – recht van antwoord:

‘Dag Debby, bedankt voor je kritische beschouwing. De keuze om de ‘vrouwelijkheid’ van de schilders niet al te sterk in de verf te zetten, was een bewuste beslissing door de curatoren. Deze kunstenaressen worden te vaak door een hedendaagse bril bekeken, en een feministische rol toebedeeld die niet steeds historisch correct is. De tentoonstelling wilde dit vermijden. Maar je opmerkingen bij de patriarchaal overkomende zaalteksten nemen we zeker ter harte. Het is een wake-up call om extra alert te zijn voor onbedoelde blinde vlekken bij onze auteurs. Bedankt dus voor je eerlijkheid!’

Advertisements