Ons herstorisch lichaam (4): de ‘bloody days’ als erf-goed

Alhoewel de gevonden informatie over de overgangsrituelen van ‘meisje naar vrouw’ me voedden, bleef ik zitten met de vraag rondom de hele taboesfeer van menstruatiebloed: ‘Waarom werd en wordt het zo ‘verketterd’? Na een paar dagen, waarbij ik het onderwerp liet ‘rusten’, viel me te binnen: ‘Omdat het een bron van kracht is!’ Met deze opflakkerende woorden, struinde ik richting ‘bibliotheek Brussel‘ en trof, na lang zoeken -eindelijk!-, ‘The wise wound’ en ‘Dochters van de maan’*. Het werd me al lezende duidelijk: bloeden was ooit een bron van ferm gerespecteerde, sacrale vrouwenkracht!

De menstruatiecyclus**, gekoppeld aan de seizoenen, maanstanden en de vrouwenfasen, werd me duidelijk:

maancyclus-maaanmeiden

Uit ‘Maanmeiden’ door C. Baard en K. Persons.

  • dag 1 tot 7: ‘maagd’/wassende maan/lente/ontkieming

Met de groei van onze eicellen, ontkiemen ook frisse ideeën. We hebben inspiratie en maken plannen.

  • dag 8 tot 15: ‘moeder’/volle maan/zomer/periode van bloei

De eicel komt vrij. We voeren onze plannen uit, zoeken actief anderen op. Op sexueel vlak zijn we ‘romantisch’ ingesteld.

  • dag 16 tot 23: ‘wijze vrouw’/ afnemende maan/ herfst/glorieus narijpen

Onze oestrogenenproduktie daalt. Ons intuïtief weten wordt scherper, we zijn ontvankelijker voor de natuur, kunst,… en kunnen meer gaan dromen. Ons reflectievermogen neemt toe en op sexueel vlak nemen we het initiatief in handen.

  • dag 23 tot 28: ‘transformerende vrouw’/donkere maan/winter/verdiepen

We bloeden en laten los, onze dromen worden rijker. We blijven intuïtief dicht bij onzelf en onze sexualiteit is rauw en zonder franjes:

Ik vroeg me een aantal zaken af:

We leven in een cultuur die ‘productiviteit’, ‘jeugdigheid’, ‘rationaliteit’ en ‘extraversie’ als hoogste goed aanziet plus de openlijk sexueel initiatiefnemende vrouw bestempelt als ‘hoerig’: de twee laatste cyclusfasen zijn duidelijk in tegenstelling tot de maatschappelijke norm. Is het toeval dat PMS zich voordoet in de voorlaatste fase en pijnlijke menstruatiekrampen in de laatste fase optreden? Wat zou er gebeuren indien de menstruatie en de kwaliteiten van de ‘herfst’ en de ‘winter’ een maatschappelijk draagvlak hadden? Waarom is de menstruatie in de geschiedenis door mannen zo gedevalueerd – van wat zijn ze zo bang (geweest)?

Zelf begon ik ideëen bijeen te sprokkelen om mijn eigen bloed(ingen) te ankeren…

© Debby Van Linden

*Boeken en andere brontitels zullen opgesomd worden in het volgende en laatste deel over menstruatie.

**Dit ‘model’ is niet bedoeld als bepalend, vastliggend of stigmatiserend en is onderhevig aan individuele factoren – de dagen zijn steeds ‘bij benadering’.

Ons herstorisch lichaam (3): de ‘bloody days’ als erf-goed

Na het sprokkelen en construeren van ‘Roodkapje, the new version‘, dook ik dieper de boeken in naar inwijdingsrituelen bij de menarche…

Bij haar Kinaalda krijgt het meisje juwelen van van turquoise stenen. Deze staan voor 'heilig', 'geluk' en 'schoonheid'.

Bij haar ‘Kinaalda’ krijgt het meisje juwelen van turquoise stenen. Deze staan voor ‘heilig’, ‘geluk’ en ‘schoonheid’ (Apache).

Laatste fase van de 'Kinaldaa' -ceremonie - de overgang van meisje naar vrouw' - de 'nieuwgeboren vrouw' wandelt de opkomende zon in.

Laatste fase van de ‘Kinaldaa’ -ceremonie – de overgang van meisje naar vrouw’ – de ‘nieuwgeboren vrouw’ wandelt de opkomende zon in (Navajo). Foto door J. Running

De ‘van meisje tot vrouw’-rituelen van de Apache, Mbuti en Navajo bestuderende, vielen me een aantal overeenkomsten op:

  • het overgangsritueel neemt een paar dagen in beslag, waarbij een eventuele voorbereidingsperiode tot een jaar kan duren: telkens wordt de ‘geboorte tot vrouw’ duidelijk gemarkeerd.
  • het meisje wordt bijgestaan door andere vrouwen die haar informeren over de menstruatiecyclus, haar bloed(ingen), sexualiteit, vruchtbaarheid en voorbehoedsmiddelen en haar tevens helpen, steunen en aanmoedigen
  • de proeven die ze ondergaat vergen een houding van moed, doorzettingsvermogen en kracht (fysiek en mentaal)
  • haar overgang en de overgangsperiode wordt geëerd en bekrachtigd door de hele gemeenschap (mannen en vrouwen)
  • onder verschillende benamingen wordt het meisje steeds als representatie van een scheppende Godin gezien en in die hoedanigheid een groot respect betoond
  • periodes van afzondering zijn bedoeld om informatie te laten bezinken, bepaalde opdrachten zich eigen te maken en vooral om de stem van het eigen innerlijke te ontmoeten.
'Veranderende vrouw' als Godin bij de Apache.

‘Veranderende vrouw’ als eeuwig transformerende, nooit stervende Godin – de meest aanbeden godheid bij de Apache.

Wauw, deze positieve, steunende en door de clan bekrachtigde rituelen boeiden me en schonken me positief erfgoed, wat een verschil met mijn eigen ervaring! Alhoewel ik niet bij deze volkeren leefde en de mijlpaal die de menarche vormde niet kon overdoen, gaf het bestuderen van deze rituelen me vrouwenkracht: ‘bloeden’ werd geëerd! Ik vroeg me af wat deze positieve connotatie deed met deze vrouwen, hoe zij de ongeveer 35 jaar dat ze menstueerden ervaarden na zo’n allesomvattende, positief verankerende cermonie te hebben doorlopen. En wat zou het doen als ikzelf eens een ritueel deed ter ere van het levensgevende vrouwenbloed?

Na deze informatie tot me genomen te hebben, ging ik op zoek naar even bekrachtigende informatie over menstruatiebloed en de cyclus zelf…

© Debby Van Linden

Ons herstorisch lichaam: de ‘bloody days’ als erf-goed (2)

‘Pijn’, ‘schaamte’, ‘onreinheid’,… ik vond deze thema’s keer op keer terug… tot ik het kotsbeu was: Kali*-gewijs smakte ik de informatie tegen de muur… ik wilde Herstory!

Na een adempauze begon ik terug te zoeken… en kwam een sprookje** tegen…

De inwijding

Het mij bekende verhaal van Roodkapje bleek roots te hebben in verschillende landen, waaronder Frankrijk (‘conte ma mere grand’) en Italië (‘La finta Nonna’), telkens met iets andere wendingen en/of figuranten die een jonge vrouw zal tegenkomen. Mijn Vlaamse erfenis kwam uit de boeken van Andersen en de gebroeders Grimm, met vaak passieve vrouwenfiguren. Vanuit verschillende bronnen sprokkelde ik het inwijdingsverhaal ‘Roodkapje: van meisje tot vrouw’ samen dat me vrouwenkracht schonk:

Into-the-Woods-640x360

De rode kap van Roodkapje duidt op de eerste stap in ‘vrouw worden’: de eerste menstruatie, met ‘bloedrood’ als levensgevende, dynamische en actieve kleur. Roodkapjes moeder weet dat het nu tijd is om haar dochter op pad te sturen – de inwijdingsweg naar grootmoeder, de wijze vrouw met kennis van de diepste mysteries, af te leggen. Roodkapje gat het bos in, daar waar Vrouwe Natuur (of de Godin) haar woonplaats heeft. Al snel treedt ze van het geijkte pad af, ze volgt immers haar intuïtie en die vertelt haar haar eigen weg te gaan. Niet veel later komt ze de wolf tegen. Roodkapje is op haar hoede als deze vraagt: ‘Ik zit klem met mijn poot, help mij me te bevrijden!’. Na enige aarzeling opent ze de klem, trekt de dierenpoot eruit en verbind deze met bloedstelpende bladeren. En waar ik verwachte aan het ‘opeten’–stuk te zijn gekomen, nam het verhaal een andere wending: de wolf gaf haar een wimper en zei: ‘Hier, neem mee als dank, door deze wimper kan je gluren en dan weet je onmiddellijk wie goed is en wie niet.’

the-wolf-red-riding-hood-321640-1024x576

Sinds die dag keek Roodkapje doorheen de suikerzoete, doch valse beloftes van mensen, hun beperkende, machtsgebonden motieven en zag ze ook de liefdevolle en oprechte daden, vriendelijke bedoelingen en minnaars die hun hart toonden: ze maakte gebruik van haar geschenk dat haar niet van alle, maar wel voor veel onheil behoedde op haar verdere weg….

En verder…

Roodkapje ‘to the next level‘: ik was verkocht! Tegelijkertijd voelde ik het pijnlijke gemis van zoveel vrouwenwijsheid die me op jongere leeftijd zo van pas zou gekomen zijn. Vanuit dat gemis, die wonde, voelde ik een hunkering naar ‘meer’: meer herstorisch erfgoed, meer ‘bloedgeheimen’…

© Debby Van Linden

*Kali weerspiegelt – als Indische godin – ‘constructieve, rechtvaardige vrouwenwoede’: hierover later meer. 

** Het boek ‘De ontembare vrouw’ van Cl. P. Estés is mijn ‘Vrouwenbijbel’: sprookjes, symboliek en psychekracht komen hierin rijkelijk aan bod. 

Ons herstorisch lichaam: de ‘bloody days’ als erf-goed (1)

Een blogstukje wijten aan één van de natuurlijkste processen, het leek me een kwestie van een kleine periode van studiewerk. Het draaide echter anders uit: een proces van enkele weken, met bijhorende emoties en omwentelingen, kondigde zich aan…

Het begin…

Er waren weinig boeken te vinden over menstruatie en daarin kwam dezelfde onderwerpen aan bod: de biologische zijde van de cyclus (hormonenpieken-en dalen), ‘ziekten’ als PMS* en menstruatiepijn waarbij adviezen of medicinale oplossingen werden opgesomd en ‘hygiënische produkten’ (o.a. maandverband). In bepaalde werken was plaats voor een aantal getuigenissen over hoe meisjes hun menarche -de eerste menstruatie- hadden doorgemaakt: een mix van negatieve ervaringen, tekort aan informatie of enkel nadruk op opvangmogelijkheden zoals maandverband, de waarschuwing ‘nu oppassen voor de jongens!’, pijnlijke stiltes en occasioneel een feestgebeuren, veelal met moeder als bondgenote (‘Je bent nu een groot meisje!’). Een duik in de geschiedenis maakte me niet vrolijker: menstrueren werd beschouwd als een vloek of, in het beste geval, een zwakte en bloedende vrouwen waren ofwel zeer gevaarlijk voor het dorpsleven (wegens ‘onrein’), de mayonnaisebereiding en andere culinaire gerechten (gegarandeert een mislukking) of het humeur van de echtgenoot (deze had immers elke dag ‘recht’ op een energieke en actieve vrouw).

menstruatie

werk door Susan Dayal

Na nog enkele keren diepzeeduiken in ‘de oceaan van het bloed’ werd het me duidelijk: hier werd een (maatschappelijk/religieus) verhaal verteld met als thema’s ‘pijn’, ‘vernedering’, ‘verlies’, ‘schaamte’, ‘ziekte’ en ‘onreinheid’. Ik vond nauwelijks informatie over de psychische invloed(en) van de menstruatiecyclus, (positieve) overgangsrituelen, een foto van menstruatiebloed of andere constructieve informatie in mijn eigen cultuur: wat was er hier toch aan de hand? Net op dat moment verscheen de wereldwijde hetze rondom de foto’s van Rupi Kaur, een kunstenares/studente die zichzelf en haar zus al bloedend op foto vastlegde. Deze kwestie maakte het overduidelijk: menstruatie(bloed) was -nog steeds- taboe…

Ik kon het hier echter niet bij laten… ik wilde Herstory, erfgoed!

© Debby Van Linden

* PMS staat voor ‘Pre-menstueel syndroom’: een symptomencluster van klachten – met o.a. ‘agressie’ en ‘acné’ – die enkele dagen voor de menstruatie optreedt. De ‘ontdekking’ van PMS dateert van de jaren ’50.

Herstorisch rolmodel: Georgia O’Keeffe (1887-1986)

Ze exposeerde en werkte zo’n zes decennia, is het meest bekend vanwege haar prachtige bloemschilderingen met vloeiende lijnen en kleurcomposities, ontving de ‘Medal of Freedom’ (de hoogste eer voor een Amerikaans burger met uitzonderlijke capaciteiten) en bleef vooral zichzelf trouw, zeg maar ‘maagdelijk‘, qua ideëengoed en levensstijl.

Herstorische achtergrond

Georgia O’Keeffe kreeg, net als haar zussen, op jonge leeftijd van haar moeder twee zaken: een aantal boeken om te leren tekenen en schilderlessen. Zowel op de middelbare school als tijdens haar verdere studies legt ze zich toe op de schilderkunst. Wanneer ze een jaar heeft voltooid aan de Arts Students League in New York (1912), moet ze wegens gebrek aan financiële middelen stoppen.

O'Keeffe in haar herkenbare, 'maagdelijke' stijl: zwart-wit tenue en naar achter gebonden haartooi.

O’Keeffe in haar herkenbare, ‘maagdelijke’ stijl: zwart-wit tenue en naar achter gebonden haartooi.

De omwenteling (1917-1918)

Na een tijdje in de reclametekenkunst gewerkt te hebben, begint ze te corresponderen met een vroegere schoolvriendin, Anita Pollitzer. Deze toont haar werken aan Alfred Stieglitz, een bekende fotograaf met een expositieruimte voor moderne kunst in New York. Hij is onmiddellijk onder de indruk van haar werk en hangt een aantal ervan op in zijn ‘921’-galerie. O’Keeffe ontdekt dit, gaat de confrontatie met hem aan en verneemt dan dat zijn beslissing heeft geleid tot een eerste verkoop van haar schilderijen – een artistiek keerpunt. Stieglitz valt zowel voor haar artistieke uitingen als voor haar persoon en slaagt erin haar hart te ‘winnen’. Ondanks het grote leeftijdsverschil (meer dan 20 jaar) huwen ze in 1924. Zij staat erop haar eigen achternaam te behouden en ze leggen geen beloften van ‘respect, liefde en gehoorzaamheid’ af. Hij ontpopt zich tot grote steunfiguur en organiseert talloze exposities van haar kunstuitingen. In datzelfde jaar worden haar werken van bloemen bekend. Sommige critici vinden in haar vloeiende lijnen, intensiteit en diepgang erotische, sensuele en vrouwelijke kenmerken terug. Op de vraag ‘Waarom schildert u zo’n grote bloemen?‘ antwoord zij: ‘Maar u vraagt me toch ook niet waarom ik de rivier zo klein schilder?

'Oriental poppies' (1928)

‘Oriental poppies’ (1928)

De passie blijft…

Na het overlijden van Stieglitz verhuist deze talentvolle vrouw naar New Mexico – de woestijn en het landschap spreken haar enorm aan. Vandaaruit maakte ze vele reizen: o.a. naar Egypte, Griekenland en Japan. In Mexico zal ze ook Frida Kahlo ontmoeten.

'Red Canna' (1923)

‘Red Canna’ (1923)

Vanaf 1971 verminderd O’Keeffes zicht. Haar nieuwe assistent, Juan Hamilton, organiseert haar laatste exposities en brengt haar in contact met de kunst van het pottenbakken.

O'Keeffe met zilveren wijsheidsharen en geleefde lijnen die haar uitstraling vorm geven.

O’Keeffe met zilveren wijsheidsharen en geleefde lijnen die haar uitstraling vorm geven.

Haar leven als inspiratiebron

O’Keeffe vormt een herstorisch voorbeeld van kracht, speelsheid, levensintensiteit en ‘maagdelijkheid’, zowel in haar werken als haar persoonlijk leven. Haar ‘geheim’ uitte ze in de woorden:’Probeer de wereld te schilderen alsof je de eerste mens bent die er naar kijkt.’

© Debby Van Linden

Bronnen:

Frazier, N.(1990) Georgia O’keeffe. Brompton Books, USA.

(1993) O’Keefe: american and modern. Yale university press, London.