‘Dames van de barok’ kritisch bekeken

In het Museum voor Schone Kunsten te Gent gaat vanaf 20 oktober 2018 tot 20 januari 2019 de tentoonstelling ‘Dames van de barok’ door. De tentoonstelling zet Italiaanse kunstenaressen van de 16e en 17e eeuw centraal. Slaagt de expositie erin om de kracht van deze vrouwen centraal te zetten? Komt dit zo over bij de bezoeker?

Acht kunstenaressen worden als het ware ‘vanonder het stof’ gehaald en in het middelpunt van de belangstelling geplaatst in de expositie ‘Dames van de barok’. Een kritische reflectie toont ons dat de tentoonstelling geslaagd is in het tonen van de majestueuze werken van deze artiestes: schilderij na schilderij aanschouwen we hun creativiteit en verbeeldingskracht alsook hun inventiviteit. De tentoonstelling staat echter onvoldoende stil bij de voorstelling van de kunstenaressen – over de omschrijving waarin zij en hun prestaties worden neergezet is allesbehalve gereflecteerd. Een aantal voorbeelden:

-Lavinia Fontana (1552-1614) krijgt de omschrijving mee: ‘aan wie ze 11 kinderen zou schenken‘. Dit is een patriarchale omschrijving: dit geeft letterlijk weer dat een vrouw een man kinderen als cadeau geeft. Is dit manier om de levensbarende capaciteit van een vrouw respectvol te omschrijven?

Artimesia Gentileschi (1593-1652): bij een zelfportret luid de tekst ‘ze is reeds de 40 voorbij doch ze heeft haar verleidelijke charme behouden, ook al is haar gelaat wat voller geworden‘. Deze bewoording geeft duidelijk blijk van een seksistische norm op haar (en vrouwen): slank, jeugdig en verleidelijk zijn. Deze subjectieve omschrijving geeft de bezoeker de norm mee ‘éénmaal 40 jaar is het moeilijk als vrouw aantrekkelijk te blijven want uw en haar aantrekkelijkheid weerspiegelen uw waarde.’ Tiens, draaide de expositie niet om de talenten van de vrouwen?

-Elisabetta Sirani (1638-665): uit haar omschrijving blijkt dat ze via een mirakel ter wereld is gekomen, de tekst luidt ‘dochter van ‘Giovanni Andrea Sirani‘. Vreemd dat hier elke kennis van biologie ontbreekt: een kind wordt uit het samengaan van een moeder en vader geboren, de moeder wordt hier weggewist uit het verhaal.

Deze drie punten tonen duidelijk het ontbreken van reflectie over de patriarchale tekstschrijving van geschiedenis aan. Zal het Museum voor Schone Kunsten tot inzicht komen of een erbarmelijke en mogelijk onbedoeld seksistische, doch nog altijd seksistische, beschrijvingen blijven hanteren en hiermee de boodschap van de tentoonstelling zelf aan diggelen (blijven) slaan?

Copyright: Debby Van Linden

Reactie van het MSK – recht van antwoord:

‘Dag Debby, bedankt voor je kritische beschouwing. De keuze om de ‘vrouwelijkheid’ van de schilders niet al te sterk in de verf te zetten, was een bewuste beslissing door de curatoren. Deze kunstenaressen worden te vaak door een hedendaagse bril bekeken, en een feministische rol toebedeeld die niet steeds historisch correct is. De tentoonstelling wilde dit vermijden. Maar je opmerkingen bij de patriarchaal overkomende zaalteksten nemen we zeker ter harte. Het is een wake-up call om extra alert te zijn voor onbedoelde blinde vlekken bij onze auteurs. Bedankt dus voor je eerlijkheid!’

Advertisements

Vrouw op de eerste rij: Filmfestival Gent

Het Gentse Filmfestival (van 9 tot 19 oktober) biedt een aantal interessante films die het perspectief van (een) vrouw(en), het #MeToo-thema aankaarten en/of vrouwelijke rolmodellen naar voren schuiven.

Een overzicht:

Nome di donna:

De Italiaanse Nina (vertolkt door Christiana Capotondi), werkende als bejaardenverzorgster, krijgt te maken met seksuele intimidatie door haar baas. Ze botst op de zwijgcultuur binnen haar werkomgeving, doch gaat moedig voor rechtvaardigheid.

Mary Shelley

Mary (gespeeld door Elle Fanning), dochter van Mary Wollstonecraft en William Godwin, schrijft op tienerleeftijd in de negentiende eeuw tweemaal geschiedenis: ze pent ‘Frankenstein’ neer en zet zo science-fiction als genre op de kaart. De film toont het Matilda-effect, nl. een ongelijke en discriminerende houding naar eenzelfde werk, afhankelijk of de auteur een vrouw dan wel een man is. Shelley publiceert, net zoals veel vrouwen toen, als ‘oplossing’ onder anonieme auteursnaam. De buitenwereld aanziet het boek als komende van haar echtgenoot, Percy.

Becoming Astrid

‘Becoming Astrid’ toont ons het levensverhaal van Astrid Lindgren (door Alba August), een onafhankelijke vrouw die haar passie voor schrijven omzet in o.a. wat één der bekendste kinderfiguren zal worden, Pippi Langkous.

Carmen & Lola

Lesbische liefde kan niet in de patriarchale zigeunersamenleving waar Carmen (gespeeld door Rosy Rodriguez) in opgroeit. Hoe zal ze de verwachting van een huwelijk met een man en haar verliefdheid op Lola tegemoet gaan?

‘Vrouw aan de piano’: integer, krachtig werk over en aan de toetsen

‘Weer plezier beleven aan het piano spelen en steeds componistes blijven ontdekken, dàt hebben deze vrouwen mij gegeven’ verklaart Veerle Janssens als motiverende kracht voor haar ontdekkingstocht naar weggewist muzikaal talent. Zij brengt via haar persoonlijke zoektocht ‘vergeten’ componistes uit de negentiende en twintigste eeuw terug met ‘Vrouw aan de piano’. Geïnspireerd op ‘Das Jahr’ van componiste Fanny Mendelssohn verweeft Janssens haar onderzoek met een persoonlijke noot. Deze schrijfstijl was een bewuste keuze: ‘Ik heb getwijfeld en me afgevraagd hoe ver ik zou gaan in het weergeven van net die persoonlijke kant. Intussen merk ik echter enkel positieve reacties hierop te ontvangen.’

Cover Vrouw aan de piano

‘Vrouw aan de piano’ haalt, naast autobiografisch materiaal, ook de mechanismen aan van een mannenwereld die vrouwen en hun talenten toen, en nu nog steeds, wegwist. Het neergeschreven jaar van Veerle Janssens is een integer, gedurfd en onderbouwd werk dat je 350 pagina’s lang langs vrouwen mét toetskwaliteit voert: kortom, een aanrader!

‘Vrouw aan de piano’ is toe aan haar derde druk en werd uitgegeven bij Uitgeverij ‘Vrijdag’. Luister naar een  interview op Klara waarin Janssens vertelt over haar boek.

Wie is ze?

veerleJanssensfotoauteurVeerle Janssens is Germaans filologe, echtgenote en moeder van Laura en Marieke. Ze werkte als redactrice voor achtereenvolgens ‘Het Nieuwsblad’, ‘De Standaard’ en ‘De Tijd’. Sinds begin 2016 verankert ze haar maatschappelijk engagement via een halftijdse tewerkstelling bij Ringland, een Antwerpse burgerbeweging die ijvert voor een evenwicht tussen mobiliteit en leefbaarheid. Bij het naderen van een halve eeuw levenswijsheid nam ze haar jeugdpassie, het pianospelen, weer op, leidend tot ‘Vrouw aan de piano’.

Meer informatie?

De auteur koppelt haar boek aan een informatieve website met hierop een overzicht van gebruikte literatuur en muziekstukken met vertolkte werken van de aangehaalde componistes. Tevens vind je hierop evenementen en lezingen waar ‘Vrouw aan de piano’ in het licht word geplaatst. Via de facebookpagina blijf je op de hoogte van het reilen en zeilen over en voorkomende uit het boek.

Copyright foto’s: alle illustraties zijn met toestemming van de auteur overgenomen van de website http://www.vrouwaandepiano.be

Het deksel van de beerput… en nu?

Elke vrouw heeft minstens éénmaal in haar leven seksueel geweld door een man ervaren. Doorheen de geschiedenis zijn er verschillende golven en golfjes geweest die dit thema op de agenda zetten. Sinds de sluwe bespeling van de media via en zijn gekozen slachtofferrol, zette Bart De Pauw een mediacircus in gang. Vlaanderen reageert, en hoe…

De feiten

Feit: wij leven in een patriarchale samenleving. Concreet gevolg: elke vrouw wordt, elke dag, hetzij psychisch hetzij mentaal hetzij lichamelijk, verkracht. Ja, élke dag. Elk reclamebord waarin een vrouwenlichaam als koopwaar wordt voorgesteld, elke seksueel misplaatste opmerking, elke ‘het is maar om te lachen’-opmerking van een man over het lichaam of de houding van een vrouw, elke vrouw die niet veilig is in haar eigen huis wegens een man die haar mishandeld, elke vrouw stapt ‘s avonds laat alert over straat, elke vrouw die uit de geschiedenisboeken gewist werd en word,… deze feiten hebben een naam: verkrachtingscultuur. De boodschap naar vrouwen luidt duidelijk: ‘u bent tweederangsburger, geen mens, uw leven hangt af van de goodwill van de man(nen) om u heen.’ Vrouwen die durven te spreken hierover, worden via allerlei tactieken het zwijgen opgelegd: sociale uitsluiting, uitlachen, ‘gek’ verklaard of… nogmaals verkracht. Wij groeien op in deze verkrachtingscultuur zoals een vis in het water zwemt, we vinden dat ‘normaal’. Tel de vrouwen die u kruist bij het halen van uw krant of op weg naar uw werk: elke vrouw wikt en weegt haar veiligheid in contact met u, omdat u man bent en zij weet dat ze gezien wordt als een seksobject. Vlaanderen, wat gaat u doen?

seksueel-misbruik

Vrouwen, soms met hulp van mannen, hebben deze nachtmerrie altijd al aangeklaagd, erover gesproken, acties gehouden,… doch de beerput bleef dicht. De mediagekte die Bart De Pauw veroorzaakte, bracht het onderwerp naar boven. Vrouwen durfden een zoveelste keer tegen het deksel van de beerput duwen, deze keer schoof het deksel echt opzij, net door de sluwe, tactische slachtofferrol van een aangeklaagde man. Vlaanderen, wat gaat u doen?

De keuze

Verandering kan enkel gebeuren als vrouwen, ten eerste, geloofd worden. De VRT gaf daar blijk van, een vooruitstrevende houding. Verandering kan enkel stand houden als mannen, zeker zij die invloed en macht hebben, een voorbeeld stellen in woorden en gedrag én die macht gaan delen tot afstaan. Vrouwen klagen de verkrachtingscultuur aan, beetje bij beetje en herhaaldelijk, u als man hebt de keuze dit ernstig te nemen.

Dus, nogmaals, Vlaanderen, wat gaat u doen? U daar, man, wat gaat u doen? Welk voorbeeld stelt u? Wat gaat u doen met het deksel van de beerput?

copyright: Debby Van Linden

‘Hidden figures’: ‘erased women’?

Katherine Johnson (1918), Dorothy Vaughan (1910-2008) en Mary Jackson (1921-2005): deze drie vrouwen staan centraal in de film ‘Hidden figures’. Johnson, uit de groep zwarte vrouwen onder leiding van Vaughan, neemt als wiskundig genie de berekeningen voor de trajectanalyses voor de eerste menselijke ruimtevlucht in mei 1961 op zich. Het meest bekend wordt ze als ze, op vraag van astronaut John Glenn de controleberekeningen van de computer aan de hand van haar eigen intelligentie en een rekenmachine nakijkt ter lancering van de orbitale vlucht om de aarde. Voor haar onmisbare prestaties kreeg ze de ‘Medal of Freedom’ uit handen van voormalig president Obama. In ‘Hidden figures’ wordt haar topbijdrage ruim naar voren geschoven.

Dorothy Vaughan schoof niet enkel Katherine naar voren, zelf was ze de eerste vrouwelijk Afro-amerikaanse leidinggevende bij de NASA. Haar groep bevatte bij aanvang enkel zwarte, vrouwelijk onderzoeksters. Ze stimuleerde elk teamlid en onderhandelde met andere afdelingen voor loonsverhoging en promotie voor elk al dan niet tijdelijk overgeplaatst groepslid. Zelf was ze de NASA-experte in de FORTRAN-materie, een computerprogrammeertaal. Jackson werkte als wiskundige in de groep van Vaughan. Als ze bij het team onder leiding van Kazimierz Czarnecki komt ter onderzoek naar de constructie van windtunnels, moedigt hij haar aan extra lessen te nemen en zo de titel van ingenieur te krijgen. Als zwarte vrouw heeft ze echter de toelating van haar stad nodig. Jackson verkreeg de toestemming van Hampton, vervoegde de ‘witte-mannen’ avondlessen, behaalde haar titel in 1958 en werd zo NASA’s eerste vrouwelijke, zwarte ingenieur.

‘Hidden Figures’ toont de realiteit waar de wetenschapsters mee te maken krijgen: seksisme, racisme en de normgeving van de blanke, tot de middenklasse behorende man.

Alhoewel deze film een sterk bijdrage en eerbetoon vormt aan de erkenning van deze vrouwen, blijft de vraag waarom we over hen nu pas iets te weten komen. Het reguliere onderwijs en haar geschiedenisboeken blijven ver achter op de realiteit. Zijn deze vrouwen echt ‘verborgen’ of zijn ze uit de algemene geschiedenis gewist?* Had de film niet beter ‘Erased Figures’ genoemd?

*Bij de NASA zelf zijn vrouwen wel erkend en ruim bekend, net als, bij de Amerikaanse Defensie, voorgangster Ada Byron.

Bron:

film ‘Hidden Figures’

https://www.nasa.gov/modernfigures

Op zoek naar de wijze vrouw… (2)

Het zoeken naar de ‘wijze vrouw’ bleef me bij, sluimerde, zocht me op, leek dan weer ver weg doch was steeds dichterbij dan ik kon vermoeden…

Weggesneden rituelen, ontstolen informatie

Hoe meer ik de scherven van verhalen en rituelen bestudeerde alsook kritischer keek naar mijn eigen cultuur en de uitgedragen waarden naar vrouwen toe, hoe meer ik merkte dat mijn ‘schreeuw naar de wijze vrouw’ als nood en honger* werd gezien als normafwijkend. De weg gaande werd me duidelijke dat net mijn zoeken mijn grootste kracht en leidend kenmerk was.

Deze zaken vielen me op:

  • de medische wereld deelt de vrouwelijke hormonenbalans in twee fasen in: ‘menstruatie’ en ‘overgang’ met zwangerschap als ‘speciale situatie’. Tussendoor veranderen er echter meerdere zaken: rond je 35e neemt de hoeveelheid  progesteron langzamerhand af. Alle hormonen en hun ‘schommelingen’ hangen samen met ons immuumsyteem, stressverwerking, omgevingsfactoren,… Ik besloot me hierin meer te verdiepen.
  • de gehoorzaamheidscultuur werd me meer en meer duidelijk: ons wordt geleerd ‘nieuw’ en ‘innovatief’ te zijn, zich weerspiegelende in vacatureprofielen en reclames. Deze vraag naar ‘innovatie’ en ‘creativiteit’ baadt zogezegd in een cultuur voor nieuwe en vooruitstrevende ideeën.  In de praktijk zag ik  voortzetting van dezelfde ideeën, dezelfde produkten in een nieuwe verpakking. Er waren weinig plekken waar de woorden écht de praktijk ontmoetten.

Afbeeldingsresultaat voor wijze+vrouw

  • transformatiefasen: rondom me zag ik dat vrouwen rond de 30/35 à 40 jaar een gedaantewissel meemaken: ze wierpen een groot aantal beperkende normbeelden van zich af, gingen volledig voor een bepaald doel en konden zich beroepen op een pak ervaring, vergaard tijdens hun ‘jonge jaren’. Net op die leeftijd worden van de televisie onttrokken en zijn ze maatschappelijk ‘op retour’. Ik zag dat ze zich net dan onttrekken aan het normbeeld van de patriarchale maatschappij, een eigen innerlijk tempel creërende (een punt van stilte om naar het eigen leven te kijken), zelfvertrouwen ontwikkelden en versterkten. Net wanneer ze karakter begonnen te ontwikkelen, werden ze aan de kant geschoven. Hun zoeken, nu de overgangen en herkenningspunten er niet meer zijn, werd gepsychologiseerd als ‘depressie’ en ‘burn out’. Net wanneer vrouwen niet meer te manipuleren zijn, worden ze aan de kant geschoven. Waar vrouwen van elkaar gescheiden worden, kennis weggebrand is én het taboe om over ‘zwaktes’ en ‘vragen’ te praten, doet zich een leegheid, een uitholling voor.

Mijn ‘wijze vrouw’-zoeken, besefte ik, was nog maar net begonnen…

*ook gekend als ‘matrilineaire lijnen van inwijding’

De afgelopen maanden weerspiegelen een intense periode. Dank aan iedereen die links en rechts een tip, luisterend oor en/of opvang verschafte.

Bronnen:

Sölle, D. Mystiek en verzet. Ten Have b.v., Baarn, 1998.

Estés, Cl. P. De ontembare vrouw. Altamira, Haarlem, 1997.

© Debby Van Linden

Met buik én hart: buikdans als levensmedicijn

Vrouwen die actief hun wijsheid, kennis en levenservaring doorgeven en hierbij vrouwen dichter bij zichzelf en hun kracht brengen, zet ik graag in de kijker… Samyra danst en leert reeds meer dan een kwart eeuw de ‘joie-de-vivre’ van de buikdans aan als vrouwenkracht en draagt op deze wijze elegante buikfierheid en sensueel, vrouw-erend herstorisch erfgoed uit.

Wat is buikdans?

De oriëntaalse dans, in het Westen ook wel ‘buikdans’ genoemd, heet eigenlijk ‘ER-RAKS ESH-SHARQII: letterlijk ‘dans uit het oosten’. De exacte oorsprong ervan blijft in een waas gehuld, doch gaat terug op rituelen ter ere van de vruchtbaarheid. Deze solodans stamt uit de Midden-Oosterse en Noord-Afrikaanse cultuur en werd bekend in onze contreien in de 18e en 19e eeuw via de eerste reizigers in Egypte, vervolgens door wereldtentoonstellingen in o.a. Europa en uiteindelijk via de filmindustrie in Caïro.

Grotere bekendmaking betekende ook Amerikaanse invloed waardoor de ‘nieuwe stijlen’ soms ver van hun wortels af kwamen te staan. Vandaag baadt buikdans in een denken dat gelinkt is aan ‘vertier voor mannen’ en ‘harems’. Buikdans is echter een versterkende en tegelijkertijd ontspannende dans die een gezonde work-out combineert met heel veel ‘feel good’ voor het vrouwenlichaam. Onder de patriarchale vernislaag ligt een rijke dans, een tonicum voor het lichaam van elke vrouw met specifieke aandacht voor ons levensgevend krachtcentrum: onze buik en ons bekken.

Wie is ze?

samyraogenbiografie

Samyra is professioneel buikdanslerares- en danseres. Na haar studie tot assistente in de psychologie vervolgd de West-Vlaamse Donna Parmentier de opleiding tot criminologe aan de Gentse universiteit. Als jonge studente in de Arteveldestad woonde ze een optreden van Belgisch eerste buikdanseres Aziza bij: een keerpunt waarbij de vlam voor de oriëntaalse dans oversloeg. Haar passie mondde uit in het volgen van lessen en workshops bij vermaarde buikdanseressen. In 1990 besluit ze van haar passie haar beroep te maken en de dans in lesvorm aan te bieden. Samen met optredens in het weekend wordt ‘Samyra’ geboren. Ze schoolt zich intensief bij en schuwt het buitenland niet: lessen bij bekende buikdanseressen in Europa en Amerika vormen een voedingsbodem.

samyrapatersholfeestensansspotlight

Ter vervollediging van haar passie verdiept(e) ze zich in de Egyptische cultuur en muziek. Ondertussen wordt ze de moeder van de buikdans genoemd na meer dan 25 jaar professioneel het buikdansvirus in Vlaanderen te verspreiden.

Persoonlijke ervaring

Samyra geeft me op een kwaliteitsvolle, no-nonsense en opbouwende manier elke les een verkwikkend Oosters bad mee: muzikale achtergrondinformatie vormt de instap tot het inoefenen van deze Oosterse isolatiedans.

samyrashow

Optredende leerlingen van Samyra.

Op fysiek niveau schud ik alle stramheid, voortkomende uit mijn Westerse zit-en computerwerkhouding, los terwijl ik mentale bekommernissen even aan de kant schuif. Tijdens het dansen kom ik zo dichter bij mezelf en mijn buik(gevoel). De momenten van puur ‘zijn’waarbij mijn verstand de dirigerende functie loslaat, doen deugd. Tevens ervaar ik een positief effect op mijn menstruatiecyclus en mijn welbevinden. Het ontdekken en be-leven van buikdans kadert in mijn passie voor en het ontdekken van vrouwenkracht, sinds een drietal jaar mijn levensleidraad.

Meer informatie?

passiedanssamyra

In Samyra’s lessen worden eventuele lichaamsonzekerheden de boodschap gegeven: ‘elke buik is welkom!’ Tevens wordt sereniteit en kwaliteitszorg bewaard en rekening gehouden met het verloop van het studentenjaar. Alle info over Samyra vind je hier, data en kennismaking met nu startende lessen kan je hier bekijken. Samyra is ook via facebook terug te vinden.

© foto’s: website Samyra

© tekst: Debby Van Linden